Kur’an’da Ta-Hâ Ne Demek? Toplumsal Cinsiyet, Çeşitlilik ve Sosyal Adalet Perspektifinden Bir İnceleme
İstanbul’un kalabalık caddelerinde yürürken, metroda ya da bir kafede arkadaşlarımla sohbet ederken, bazen cümleler kuruyoruz ki, onları anlamak bir hayli zor olabiliyor. İşte “Ta-Hâ” da öyle bir şey. Kur’an’da yer alan bu iki harf, kimi zaman yalnızca bir harf kombinasyonu olarak görülse de, anlamı ve etkisi, hayatın ta kendisini sorgulatacak kadar derin. Peki, Kur’an’da “Ta-Hâ” ne demek? Hem dini hem de toplumsal açıdan nasıl bir anlam taşıyor? Bu soruyu sormak, aslında çok daha geniş bir perspektiften toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet gibi kavramlarla nasıl ilişkilendirilebileceğini keşfetmek demek.
Ta-Hâ: Anlam ve Kullanım
Kur’an’da “Ta-Hâ” ifadesi, özellikle 20. surenin başında geçer. Bu iki harf, bir tür başlık ya da çağrı olarak kabul edilebilir. Ancak bu harflerin anlamı, oldukça geniş bir şekilde yorumlanabilir. Birçok alim, bu harflerin bir kişiye, özellikle de peygamberlerden biri olan Hz. Musa’ya (Musa Aleyhisselam) hitap anlamına geldiğini söylese de, daha derinlemesine bakıldığında, bu harflerin sadece bir sözcük veya harf öbeği olmanın ötesinde, insanlık tarihinin kesişim noktalarındaki adalet ve özgürlük mücadelesini sembolize ettiği söylenebilir. Bu harfler, her bir insanın içinde bulunduğu durumu, mücadeleleri ve nihayetinde toplumdaki eşitlikçi ilişkileri yansıtan bir sembol haline gelebilir.
Ta-Hâ ve Toplumsal Cinsiyet
Kur’an’daki birçok ifadede olduğu gibi, “Ta-Hâ” da toplumsal cinsiyetle bağlantılı farklı şekillerde yorumlanabilir. İstanbul’un farklı mahallelerinde, metroda ya da sokakta yürürken, bazen kendimi, birinin gözlerinde, bir kadının ya da erkeğin yaşadığı farklı dünyada kaybolmuş hissediyorum. Herkesin hayatı, çok farklı toplumsal cinsiyet rollerine ve beklentilerine göre şekilleniyor. Ancak, “Ta-Hâ”ya baktığımda, bana şunu hatırlatıyor: Her insan, toplumsal cinsiyet rolü ne olursa olsun, eşit haklara ve değerlere sahiptir.
Kur’an’da, Hz. Musa’nın hikayesinde, halkını zalim Firavun’a karşı özgürlüğe kavuşturma mücadelesi anlatılır. Bu mücadele, sadece erkeklerin değil, tüm insanların, özellikle de kadınların özgürlük mücadelesinin de simgesidir. Kadınların toplumdaki konumu, sıkça tartışılan bir mesele olsa da, “Ta-Hâ” ifadesi, aslında tüm insanların eşit haklara sahip olma yolunda bir çağrı olabilir. Hangi cinsiyetten olursa olsun, herkesin toplumsal eşitlik için mücadele etmesi gerektiği bu harflerde saklı bir anlam gibi duruyor.
Çeşitlilik: “Ta-Hâ” ve Farklı Kimlikler
İstanbul’da her gün gördüğüm yüzler, hayatın ne kadar çeşitli olduğunu hatırlatıyor. Kimisi geleneksel kıyafetler içinde, kimisi modern giyimde, kimisi de tam ortada bir yerde… “Ta-Hâ”, tüm bu çeşitliliği kucaklayan bir mesaj gibi geliyor bana. İnsanlar farklı kimliklerle yaşar; bu kimlikler bazen din, dil, kültür ya da cinsiyetle şekillenir. Ancak “Ta-Hâ”, bir harf öbeği olmanın ötesinde, farklılıklarımızla birbirimizi kabul etmenin önemini anlatıyor gibi. Hz. Musa, Firavun’a karşı yalnızca bir halkı değil, her bir kimliği, her bir insanı savunuyordu. Bu, farklılıkları kabul etmek, kimseyi dışlamamak, herkesin değerini görmekle ilgili bir mesajdır.
Bir gün, sokakta yürürken, kıyafetiyle, tavırlarıyla toplumdan dışlanmaya çalışan birini gözlemledim. Çevresindeki bakışlar, o kişiye adeta bir etiket yapıştırıyordu. Ancak “Ta-Hâ”, bana şunu söylüyordu: Farklılıklarımız bizim kim olduğumuzu belirlemez. Herkesin değerini olduğu gibi kabul etmek, insan olmanın gereğidir. Bu bakış açısını her geçen gün biraz daha fazla benimsemeye çalışıyorum. Çeşitli kimliklerin bir arada var olabilmesi, aslında sosyal adaletin temelini oluşturur.
Sosyal Adalet ve “Ta-Hâ”’nın Etkisi
Sosyal adalet, toplumda herkesin eşit haklara sahip olması ve dışlanmadan yaşaması anlamına gelir. Bu kavram, “Ta-Hâ” ifadesiyle de derin bir bağ kurar. Hz. Musa, bir halkı, bir toplumu özgürleştirmek için mücadele etmişti. Bugün de, toplumsal adalet mücadelesi veren birçok grup ve birey, kendi mücadelelerini sürdürüyor. Toplumda birçok kesim, hala eşit haklara sahip olamayabiliyor. Kadınlar, engelli bireyler, LGBTİ+ bireyler, yoksullar ve göçmenler… Her biri kendi özgürlük mücadelesini veriyor. “Ta-Hâ”, belki de bu mücadelelerin sembolü olarak anlaşılabilir. Toplumda eşit haklar için savaşanlar, ne olursa olsun haklarını savunmalıdır.
Bir gün, İstanbul’un bir semtinde, evsiz bir adamla sohbet etme fırsatım oldu. Hayatını nasıl kazanacağına dair söyledikleri, bana çok şey öğretti. Sosyal adaletin eksik olduğu bir dünyada, insanlar en temel hakları için mücadele ederken, “Ta-Hâ”nın bana anlattığı şey şuydu: İnsanların eşit haklara sahip olması için, sadece maddi değil, manevi bir savaş da verilmesi gerekiyor. Herkesin özgürlük için mücadele etme hakkı vardır.
Sonuç: Ta-Hâ ve Bugünün Mesajı
Sonuç olarak, Kur’an’daki “Ta-Hâ” ifadesi, toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet gibi kavramlarla sıkı bir bağ içindedir. Bu iki harf, sadece bir peygambere hitap etmekle kalmaz, her insanın eşit haklarla yaşama mücadelesinin de simgesidir. Sokakta, toplu taşımada, işyerinde, her yerde karşılaştığımız farklı kimlikler, “Ta-Hâ”nın bize öğrettiği bir arada yaşama amacını hatırlatıyor. Hepimiz, farklılıklarımıza rağmen, aynı haklara sahip olmalıyız ve bu hakları savunmak için her birimizin, bu toplumda sesini yükseltmeye hakkı vardır.
Bu iki harf, belki de hayatımıza dokunan en anlamlı çağrılardan biridir: “Herkes eşittir, herkesin sesi duyulmalıdır.”